17 november 2026 • Cyber security
In het kort: Security awareness metrics laten zien of training verandert wat mensen doen, niet alleen of ze een module hebben doorgeklikt. Een bruikbare set bestaat uit vijf lagen: activiteit (deelname, voltooiing), gedrag (klikratio, meldratio en meldsnelheid bij phishing simulaties, herhaalde klikkers), kennis (toetsscores ten opzichte van een nulmeting), cultuur (enquêteresultaten) en uitkomst (echte incidenten en gemelde verdachte mails). Daarvan zegt de meldratio het meest, omdat die het gedrag meet dat een aanval echt stopt. Voor de directie zijn vijf tot zeven KPI's per kwartaal genoeg, elk met een trend en een actie. Dezelfde cijfers dienen als bewijs bij een ISO 27001-audit of voor de toezichthouder onder de Cyberbeveiligingswet (NIS2).
Waarom deelname alleen niets bewijst
De meeste security awareness programma's rapporteren in het begin één getal: het percentage medewerkers dat de training heeft afgerond. Dat is makkelijk te meten en het staat goed op een slide. Over risico zegt het niets. Een medewerker kan elke module afronden en de volgende ochtend toch zijn wachtwoord invullen op een valse inlogpagina.
Auditors en toezichthouders weten dat ook. ISO 27001 vraagt organisaties om te beoordelen of de acties voor competentie en bewustzijn effect hebben (clausule 7.2) en om de prestaties van het managementsysteem te monitoren en te meten (clausule 9.1). De NIS2-richtlijn noemt opleiding in cyberbeveiliging bij de minimale maatregelen in artikel 21(2)(g), en vraagt in artikel 21(2)(f) om beleid en procedures om de effectiviteit van die maatregelen te beoordelen. Een voltooiingspercentage laat zien dat er training was. Niet dat die werkt.
Dat is het gat dat een goed security awareness programma dicht: van "iedereen heeft de cursus gedaan" naar "dit is er veranderd, en dit doen we nu".
Vijf lagen security awareness metrics
Het helpt om metrics in te delen naar wat ze je echt vertellen. Hoe hoger de laag, hoe dichter het getal bij het echte risico komt, en hoe lastiger het te meten is.
1. Activiteit: deden mensen mee?
Deelnamepercentage (wie is begonnen) en voltooiingspercentage (wie is op tijd klaar). Dit zijn basiscijfers. Je hebt ze nodig, omdat training die niemand volgt niets verandert, en omdat de Cyberbeveiligingswet (NIS2) en DORA verwachten dat je kunt laten zien dat medewerkers en bestuur getraind zijn. Maar ze meten inzet, geen effect.
2. Gedrag: wat doen mensen als het erop aankomt?
Hier komen phishing simulaties in beeld. Geen wet stelt ze verplicht, maar ze zijn de meest praktische manier om gedrag te zien in plaats van goede voornemens. Vier getallen tellen:
- Klikratio: het deel van de ontvangers dat op de link klikte of de bijlage opende.
- Invoerratio: het deel dat verder ging en een wachtwoord of andere gegevens invulde.
- Meldratio: het deel dat de mail meldde bij het securityteam of via de meldknop.
- Meldsnelheid: hoe snel de eerste meldingen binnenkomen nadat de mail is afgeleverd.
Voeg er een vijfde aan toe: herhaalde klikkers, de mensen die meerdere simulaties achter elkaar niet doorstaan. In de meeste organisaties is dat een kleine groep, en die verdient extra ondersteuning in plaats van een openbare lijst.
3. Kennis: begrijpen mensen de dreigingen?
Korte kennistoetsen over thema's als phishing, wachtwoorden, CEO fraude en omgaan met gegevens. Op zichzelf is een toetsscore een momentopname. Vergeleken met een nulmeting van voor de start van het programma wordt het een trend die je kunt rapporteren.
4. Cultuur: durven mensen iets te zeggen?
Een korte enquête met vragen als "Zou je het melden als je op een verdachte link had geklikt?" en "Weet je waar je kunt melden?". Cultuur is de laag die de andere verklaart: als mensen bang zijn voor een verwijt, blijft de meldratio laag, hoe goed de training ook is. In ons artikel over een security awareness cultuur opbouwen lees je meer.
5. Uitkomst: wat gebeurt er in het echt?
Het aantal echte verdachte mails dat medewerkers melden, het deel van de echte incidenten met een menselijke oorzaak, en de tijd tussen het binnenkomen van een echte phishingmail en het moment dat het securityteam ervan weet. Deze cijfers zijn minder zuiver en hangen van meer af dan training, maar het is waar de directie uiteindelijk om geeft.
Waarom de meldratio belangrijker is dan de klikratio
Een klikratio van nul bestaat niet. Phishingmails worden beter, en in een grote organisatie klikt er altijd iemand. Wat de schade bepaalt, is hoe snel het securityteam het hoort. Eén vroege melding en IT kan de afzender blokkeren, de mail uit alle mailboxen halen en het wachtwoord resetten van de collega die klikte, voordat de aanvaller verder komt.
De cijfers wijzen dezelfde kant op. Volgens het Verizon Data Breach Investigations Report speelt de menselijke factor een rol bij ongeveer 60% van de datalekken (editie 2025). Dezelfde editie liet zien dat medewerkers met een recente training gesimuleerde phishing in ongeveer 21% van de gevallen meldden, tegen 5% bij medewerkers zonder recente training, terwijl het effect op de klikratio veel kleiner was. Met andere woorden: training verandert meldgedrag sneller dan klikgedrag.
Er is nog een reden. De klikratio is makkelijk te manipuleren (daarover hieronder meer), en hij beloont mensen voor niets doen. De meldratio beloont een handeling. Een medewerker die klikt en het meteen meldt, heeft de organisatie geholpen. Goede rapportage over security awareness laat dat verschil zien.

De KPI-tabel: wat je meet en voor wie
De tabel hieronder zet de bruikbaarste KPI's op een rij. Publieke benchmarks zijn schaars, en de cijfers die rondgaan komen meestal van leveranciers met hun eigen klantenbestand en moeilijkheidsgraad. Daarom is de richtwaarde voor de meeste KPI's je eigen nulmeting: het gaat om de trend binnen je eigen organisatie.
| KPI | Wat het meet | Hoe je het berekent | Richtwaarde of benchmark | Voor wie |
|---|---|---|---|---|
| Deelnamepercentage | Bereik van het programma | Medewerkers die zijn begonnen ÷ medewerkers in scope × 100 | Eigen doel, bijvoorbeeld (bijna) iedereen in scope; onder de Cyberbeveiligingswet (NIS2) ook het bestuur | Directie, HR |
| Voltooiingspercentage | Of training op tijd wordt afgerond | Toegewezen trainingen afgerond binnen de periode ÷ toegewezen trainingen × 100 | Eigen doel; trend per afdeling | HR, compliance |
| Klikratio | Vatbaarheid voor phishing | Ontvangers die klikten ÷ ontvangers van de simulatie × 100 | Lager dan eigen nulmeting bij vergelijkbare moeilijkheid; geen betrouwbare publieke benchmark | IT, security |
| Invoerratio | Hoe vaak een klik tot echte schade leidt | Ontvangers die gegevens invulden ÷ ontvangers × 100 | Dalend ten opzichte van eigen nulmeting | IT, security, directie |
| Meldratio | Of mensen alarm slaan | Ontvangers die meldden ÷ ontvangers × 100 | Stijgend ten opzichte van eigen nulmeting; Verizon DBIR: ongeveer 21% met recente training, 5% zonder (2025) | Directie, IT, security |
| Meldsnelheid | Hoe snel het securityteam een waarschuwing krijgt | Mediaan aantal minuten tussen aflevering en eerste melding (of eerste tien meldingen) | Korter dan eigen nulmeting; maatstaf: de tijd tot de eerste klik, volgens Verizon meestal minder dan een minuut (DBIR 2024) | IT, security |
| Herhaalde klikkers | Waar het risico zich ophoopt | Medewerkers die twee of meer van de laatste X simulaties niet doorstonden ÷ medewerkers in scope × 100 | Dalend; opvolgen met extra training, niet met verwijten | IT, HR |
| Kennisscore | Begrip van dreigingen per thema | Gemiddelde toetsscore per thema, vergeleken met de nulmeting | Hoger dan nulmeting; de laagste thema's zijn de volgende prioriteit | HR, IT |
| Cultuurscore | Bereidheid om te melden en vragen te stellen | Gemiddelde instemming op vaste enquêtevragen, een- of tweemaal per jaar | Stijgend ten opzichte van de vorige enquête | Directie, HR |
| Echte meldingen van verdachte mail | Gedrag buiten simulaties | Aantal echte meldingen per maand, en het deel dat echt kwaadaardig bleek | Stijgend aantal, stabiel of stijgend aandeel echte dreigingen | IT, security, directie |
| Incidenten met een menselijke oorzaak | Uitkomst in de praktijk | Beveiligingsincidenten met phishing, social engineering of een menselijke fout als oorzaak, per kwartaal | Dalend, of eerder ontdekt | Directie, compliance |
Guardey traint medewerkers in wekelijkse challenges van 3 minuten en rapporteert deelname en voortgang per medewerker, met scores per onderwerp en wekelijkse rapporten.
Begin met een nulmeting
Een trend heeft een beginpunt nodig. Een nulmeting combineert een onaangekondigde phishing simulatie met een korte kennistoets en eventueel een cultuurenquête. Je analyseert de resultaten per team, afdeling of locatie en niet per persoon, zodat de meting over de organisatie gaat en niet over wie de schuld krijgt. Meet daarna elk kwartaal opnieuw, met dezelfde metrics en een vergelijkbare moeilijkheidsgraad. Na een jaar heb je vijf meetpunten, en dat is een verhaal dat een directie kan volgen.
Zo bouw je een kwartaalrapport voor de directie
Bestuurders hebben geen elf KPI's nodig. Ze willen weten of het risico daalt, waar niet, en wat eraan gedaan wordt. Een kwartaalrapport van één pagina werkt het best:
- Kies vijf tot zeven KPI's en houd ze vast. Bijvoorbeeld: deelnamepercentage, meldratio, invoerratio, meldsnelheid, kennisscore, echte meldingen van verdachte mail en incidenten met een menselijke oorzaak. Wie elk kwartaal een andere set kiest, kan geen trend laten zien.
- Laat de trend zien, niet de momentopname. Elke KPI krijgt de huidige waarde, het vorige kwartaal en de nulmeting. Een pijltje zegt meer dan een percentage.
- Licht de uitschieters toe. Eén afdeling met een hoge invoerratio, of een thema waarop de kennisscore achterblijft. Twee zinnen per punt.
- Koppel aan elk rood getal een actie. Extra training voor één team, een simulatie over een thema dat laag scoorde, een herinnering waar je kunt melden. Zonder actie is een rapport alleen een scorebord.
- Leg de deelname van het bestuur apart vast. Onder NIS2 artikel 20(2) moeten bestuurders zelf training volgen. Rapporteer hun deelname als aparte regel, en overweeg NIS2-training voor bestuurders als die regel leeg blijft.
Leg naast het rapport een schriftelijk beleid voor security awareness training vast: wie in scope is, hoe vaak mensen trainen, hoe simulaties worden uitgevoerd en wat je met de resultaten doet. Dat beleid legt de cijfers uit aan iedereen die ze later leest.
Valkuilen: als metrics beter ogen dan de werkelijkheid
Vanity metrics
Uren training, aantal gestarte modules, aantal posters aan de muur. Ze laten activiteit zien en ze gaan altijd omhoog. Een directie die alleen deze cijfers ziet, concludeert dat het risico onder controle is, terwijl niemand weet of het gedrag is veranderd.
De klikratio mooier maken met makkelijke simulaties
De snelste manier om je klikratio te halveren, is overduidelijke phishing sturen: spelfouten, een vreemde afzender, een prins die zijn fortuin wil delen. Het getal verbetert, het risico niet. Houd de moeilijkheid tussen metingen vergelijkbaar, noteer bij elk resultaat het niveau, en wissel scenario's af zodat mensen niet één sjabloon leren herkennen.
Individuen meten in plaats van de organisatie
Herhaalde klikkers bij naam noemen voelt daadkrachtig, maar het zorgt ervoor dat mensen na een fout hun mond houden, en dan daalt de meldratio. Gebruik gegevens per persoon om extra ondersteuning te bieden, en rapporteer aan de directie op team- of afdelingsniveau.
Tellen zonder context
Meer echte meldingen van verdachte mail kan betekenen dat er meer aanvallen zijn, of dat medewerkers alerter zijn. Kijk naar het deel dat echt kwaadaardig bleek en naar wat er dat kwartaal in het dreigingsbeeld gebeurde, voordat je een conclusie trekt.
Metrics als bewijs voor auditor en toezichthouder
Een auditor of toezichthouder vraagt niet om perfecte scores. De vraag is of je weet waar je staat, of je ernaar handelt en of je dat over een langere periode kunt laten zien. Dat is precies wat een vaste set metrics met een nulmeting en een trend per kwartaal je geeft.
- ISO 27001: Annex A control 6.3 vraagt om bewustwording, opleiding en training voor medewerkers, en clausules 7.2, 7.3 en 9.1 vragen je te beoordelen of die training werkt. Deelnameoverzichten, kennisscores ten opzichte van de nulmeting en de trend van simulaties zijn het bewijs. Op onze pagina over security awareness training voor ISO 27001 lees je hoe dat samenhangt.
- De Cyberbeveiligingswet (NIS2): training voor medewerkers (artikel 21(2)(g) van de richtlijn) en voor het bestuur (artikel 20(2)), plus een beoordeling of de maatregelen effectief zijn (artikel 21(2)(f)). Het kwartaalrapport voor de directie met acties is het papieren spoor.
- DORA: financiële entiteiten moeten programma's voor ICT-beveiligingsbewustzijn en training in digitale operationele weerbaarheid aanbieden aan alle medewerkers en het leidinggevend orgaan (artikel 13(6)). Dezelfde KPI's laten zien dat het programma bestaat en wordt geëvalueerd.
Houd het bewijs bij elkaar: het trainingsbeleid, de nulmeting, de kwartaalrapporten en de acties die je hebt genomen. Als de auditor komt, beantwoordt dat dossier de meeste vragen al voordat ze gesteld worden.
In Nederland is NIS2 omgezet in de Cyberbeveiligingswet, die sinds 15 augustus 2026 van kracht is. De zorgplicht vereist passende maatregelen, waaronder training van medewerkers, en bestuurders moeten zelf een training volgen. Het toezicht ligt bij de sectorale toezichthouders; incidenten meld je via MijnNCSC. Een vaste set KPI’s met een nulmeting en een kwartaaltrend laat zien dat je niet alleen training aanbiedt, maar ook controleert of die werkt.
Veelgestelde vragen over security awareness metrics
Wat zijn de belangrijkste security awareness metrics?
Voor de meeste organisaties: deelnamepercentage, meldratio, invoerratio en meldsnelheid bij phishing simulaties, kennisscore ten opzichte van een nulmeting, en het aantal echte verdachte mails dat medewerkers melden. Samen laten ze bereik, gedrag, kennis en het effect in de praktijk zien.
Wat is een goede klikratio bij phishing?
Er is geen betrouwbare publieke benchmark, omdat moeilijkheid en scenario's per organisatie en per leverancier verschillen. Vergelijk je klikratio met je eigen nulmeting bij een vergelijkbare moeilijkheid, en let vooral op de meldratio en de invoerratio.
Hoe meet je de effectiviteit van security awareness training?
Begin met een nulmeting: een phishing simulatie, een korte kennistoets en eventueel een cultuurenquête. Herhaal die elk kwartaal met dezelfde metrics en een vergelijkbare moeilijkheid, en rapporteer de trend per afdeling samen met de acties die je neemt.
Zijn phishing simulaties verplicht onder NIS2?
Nee. De Cyberbeveiligingswet (NIS2) vraagt om training in cyberbeveiliging en om een beoordeling of maatregelen effectief zijn, maar schrijft phishing simulaties niet voor. Ze zijn een praktische manier om gedrag te meten, geen wettelijke plicht.
In een persoonlijke demo lopen we de rapportages per medewerker en afdeling door, aan de hand van de KPI's waar jouw directie om vraagt.