17 listopada 2026 r. • NIS2
W skrócie: Obowiązek staranności wynikający z dyrektywy NIS2 to zobowiązanie podmiotów kluczowych i ważnych do zarządzania ryzykiem cyberbezpieczeństwa w systemach, od których są zależne. Artykuł 21 dyrektywy NIS2 wymaga wprowadzenia odpowiednich i proporcjonalnych środków technicznych, operacyjnych i organizacyjnych oraz wymienia co najmniej dziesięć obszarów, które musisz uwzględnić: od analizy ryzyka i reagowania na incydenty po bezpieczeństwo łańcucha dostaw, cyberhigienę i szkolenia, a także uwierzytelnianie wieloskładnikowe. To, jak daleko się posuniesz, zależy od twoich zagrożeń i wielkości firmy. Artykuł 20 nakłada na zarząd osobny obowiązek: zatwierdzanie środków, nadzorowanie ich wdrażania i uczestnictwo w szkoleniach. Organ nadzorczy nie zapyta, czy masz politykę, ale czy potrafisz wykazać, że ona działa.
Czego wymaga obowiązek staranności wynikający z NIS2
Obowiązek staranności wynika z art. 21 ust. 1 dyrektywy NIS2. Podmioty kluczowe i ważne muszą podjąć odpowiednie i proporcjonalne środki w celu zarządzania ryzykiem dla bezpieczeństwa swoich sieci i systemów informatycznych oraz zapobiegania skutkom incydentów lub ich minimalizowania w odniesieniu do osób korzystających z ich usług.
Trzy słowa w tym artykule odgrywają tu kluczową rolę.
- Odpowiedni: poziom bezpieczeństwa musi być dostosowany do ryzyka, z uwzględnieniem aktualnego stanu techniki, kosztów wdrożenia oraz, w stosownych przypadkach, norm europejskich i międzynarodowych.
- Proporcjonalność: oceniasz, na jakie ryzyko jesteś narażony, jak duża jest organizacja, jak prawdopodobne są zdarzenia i jak poważne mogłyby być, uwzględniając ich skutki społeczne i gospodarcze.
- Wszelkie zagrożenia: te środki chronią systemy i ich otoczenie fizyczne przed każdym rodzajem zdarzenia. Pożar w serwerowni liczy się tak samo jak atak ransomware.
To prawdziwa zmiana w porównaniu z pierwszą dyrektywą NIS, która dotyczyła tylko znacznie mniejszej grupy operatorów i w dużej mierze pozostawiała swobodę w zakresie treści środków. W naszym artykule o różnicach między NIS1 a NIS2 wyjaśniamy, co jeszcze się zmieniło. To, czy twoja organizacja w ogóle podlega tym przepisom – i to jako podmiot kluczowy czy istotny – opisaliśmy w naszym przewodniku po NIS2. W tym artykule zakładamy, że jesteś objęty tymi przepisami, i zadajemy kolejne pytanie: co właściwie musisz zrobić?
Dziesięć podstawowych działań: lista kontrolna dotycząca obowiązku zachowania należytej staranności
W art. 21 ust. 2 wymieniono dziesięć obszarów, które środki muszą co najmniej obejmować. W poniższej tabeli wyjaśniono, co każdy z nich oznacza w praktyce i jakie dowody możesz przedstawić, gdy przełożony o to poprosi. Sformułowania w pierwszej kolumnie są zgodne z treścią dyrektywy.
| Środek (art. 21 ust. 2) | Co to oznacza w praktyce | Dowody, które możesz przedstawić |
|---|---|---|
| (a) Zasady dotyczące analizy ryzyka i bezpieczeństwa systemów informatycznych | Dowiedz się, które systemy i dane są najważniejsze, jakie zagrożenia występują i jakie ryzyko jesteś gotów zaakceptować. Spisz swoją politykę bezpieczeństwa i określ, kto za co odpowiada. | Zatwierdzona polityka bezpieczeństwa, analiza ryzyka z datą i osobą odpowiedzialną, rejestr ryzyka |
| (b) Postępowanie w przypadku incydentów | Uzgodnijcie z góry, jak będziecie wykrywać, oceniać i opanowywać incydenty, kto będzie podejmował decyzje i do kogo zadzwonicie po pomoc z zewnątrz. | Plan reagowania na incydenty, lista kontaktów, rejestr dotychczasowych incydentów i sposobów ich rozwiązania |
| (c) Ciągłość działania, zarządzanie kopiami zapasowymi, przywracanie danych po awarii oraz zarządzanie kryzysowe | Zakładaj, że systemy ulegną awarii. Twórz kopie zapasowe, do których atakujący nie będzie miał dostępu, przetestuj proces przywracania danych i przećwicz scenariusz kryzysowy z osobami, które będą nim kierować. | Plany ciągłości działania i przywrócenia sprawności, wyniki testów przywrócenia sprawności, sprawozdanie z ćwiczeń kryzysowych |
| (d) Bezpieczeństwo łańcucha dostaw | Zrób listę swoich bezpośrednich dostawców i usługodawców, oceń ryzyko związane z każdym z nich i określ wymagania dotyczące bezpieczeństwa w umowach. | Lista dostawców wraz z klasyfikacją ryzyka, klauzule bezpieczeństwa w umowach, oceny dostawców |
| (e) Bezpieczeństwo w zakresie pozyskiwania, rozwoju i utrzymania, w tym postępowanie w przypadku luk w zabezpieczeniach i ich ujawnianie | Na czas instaluj aktualizacje, wzmacniaj zabezpieczenia konfiguracji, uwzględniaj kwestie bezpieczeństwa przy zakupach i podczas tworzenia oprogramowania oraz zapewnij osobom z zewnątrz możliwość zgłaszania luk w zabezpieczeniach. | Dokumentacja dotycząca zarządzania poprawkami i lukami w zabezpieczeniach, wytyczne dotyczące wzmacniania zabezpieczeń, adres, na który można zgłaszać problemy |
| (f) Zasady i procedury służące do oceny skuteczności działań | Sprawdzaj od czasu do czasu, na przykład raz w roku, czy te środki sprawdzają się w praktyce. Zdecyduj, kto to zrobi i jak. | Roczne sprawozdanie z przeglądu lub audytu, wyniki badań, decyzje podjęte w związku z ustaleniami |
| (g) Podstawowe zasady cyberhigieny i szkolenia z zakresu cyberbezpieczeństwa | Każdy zna zagrożenia związane ze swoją pracą i stosuje podstawowe zasady bezpieczeństwa. Osoby pełniące funkcje związane z bezpieczeństwem przechodzą regularne, bardziej szczegółowe szkolenia. | Plan szkoleń, frekwencja i wyniki w poszczególnych działach, pomiary początkowe i kontrolne |
| (h) Zasady i procedury dotyczące kryptografii oraz, w stosownych przypadkach, szyfrowania | Zdecyduj, gdzie stosuje się szyfrowanie, jakie są jego rodzaje, kto je wdraża i kto zarządza kluczami. | Polityka kryptograficzna z terminem przeglądu, procedura zarządzania kluczami |
| (i) Bezpieczeństwo kadr, zasady kontroli dostępu i zarządzanie zasobami | Prowadź aktualną listę zasobów, przyznawaj pracownikom tylko taki dostęp, jaki wynika z ich stanowiska, odbieraj uprawnienia, gdy odchodzą, i w razie potrzeby sprawdzaj pracowników na wrażliwych stanowiskach. | Inwentaryzacja zasobów, okresowe przeglądy dostępu, procedury dotyczące nowych pracowników, osób przenoszących się i odchodzących |
| (j) Uwierzytelnianie wieloczynnikowe lub ciągłe, zabezpieczona komunikacja głosowa, wideo i tekstowa oraz, w razie potrzeby, zabezpieczona komunikacja w sytuacjach awaryjnych | Używaj uwierzytelniania wieloskładnikowego (MFA), a najlepiej kluczy dostępu – przynajmniej w przypadku kont dostępnych z internetu, kont administratorów i kont w systemach o kluczowym znaczeniu. Zadbaj o sposób komunikacji na wypadek, gdyby poczta elektroniczna i czat przestały działać. | Przegląd zasad dotyczących MFA, lista wyjątków wraz z uzasadnieniem, plan komunikacji w sytuacjach awaryjnych |
Ta lista to minimum, a nie maksymalny zakres. Jeśli z twojej analizy ryzyka wynika, że coś innego ma większe znaczenie – na przykład fizyczny dostęp do obiektu – obowiązek zachowania należytej staranności obejmuje również to. Działa to też w drugą stronę: proporcjonalność oznacza, że szpital i firma logistyczna zatrudniająca 60 osób nie będą analizować każdego punktu z taką samą szczegółowością.
Obowiązek zarządu wynikający z art. 20
NIS2 nie pozwala zarządowi zrzucić odpowiedzialności za cyberbezpieczeństwo na dział IT i na tym poprzestać. Artykuł 20 nakłada na organ zarządzający trzy konkretne obowiązki.
Zatwierdź te środki
Organ zarządzający zatwierdza środki zarządzania ryzykiem, które organizacja wprowadza zgodnie z art. 21. To coś więcej niż tylko podpis pod dokumentem strategicznym. Zatwierdzenie oznacza, że zarząd zapoznał się z analizą ryzyka, rozumie, które rodzaje ryzyka są akceptowane, i wybrał odpowiednie środki oraz budżet na ich realizację. Wpisz to do porządku obrad, zapisz decyzję w protokole i powtórz tę procedurę, gdy ryzyko ulegnie zmianie.
Nadzoruj wdrażanie
Po zatwierdzeniu zarząd musi sprawdzać, czy działania są realizowane i czy przynoszą efekty. W praktyce oznacza to stały punkt w porządku obrad, krótkie sprawozdanie z kilkoma wskaźnikami, które nie zmieniają się co kwartał, oraz przeglądy dotyczące działania (f). Zarząd, który dowiaduje się o kwestiach bezpieczeństwa dopiero po incydencie, w ogóle niczego nie nadzorował.
Śledź treningi
Artykuł 20 ust. 2 nakłada na członków organu zarządzającego obowiązek odbycia szkolenia, żeby zdobyli wystarczającą wiedzę i umiejętności do rozpoznawania zagrożeń oraz oceny praktyk zarządzania ryzykiem cyberbezpieczeństwa i ich wpływu na usługi świadczone przez podmiot. Ten sam artykuł zachęca organizacje do regularnego organizowania podobnych szkoleń dla swoich pracowników. Przepisy krajowe mogą zawierać dodatkowe szczegóły, takie jak treść szkolenia, termin jego odbycia czy potwierdzenie udziału.
Odpowiedzialność i sankcje
Artykuł 20 ust. 1 mówi, że organy zarządzające mogą zostać pociągnięte do odpowiedzialności za naruszenia art. 21 popełnione przez podmiot. Jak to dokładnie działa, zależy od prawa krajowego. W przypadku podmiotów o kluczowym znaczeniu dyrektywa NIS2 pozwala też organom, w ostateczności, na tymczasowe pozbawienie osoby pełniącej funkcję dyrektora generalnego lub przedstawiciela prawnego możliwości sprawowania funkcji kierowniczych (art. 32 ust. 5). Sama organizacja może zostać ukarana grzywną w maksymalnej wysokości co najmniej 10 milionów euro lub 2% światowego rocznego obrotu w przypadku podmiotów o kluczowym znaczeniu oraz co najmniej 7 milionów euro lub 1,4% w przypadku podmiotów ważnych (art. 34). W naszym artykule o NIS2 i odpowiedzialności zarządu dokładniej wyjaśniamy, co to oznacza dla poszczególnych członków zarządu.
Obowiązek zachowania należytej staranności wymaga dbałości o cyberhigienę i szkoleń dla wszystkich, a nie tylko dla zarządu. Zobacz, jak Guardey szkoli pracowników w ramach cotygodniowych 3-minutowych wyzwań i generuje raporty dotyczące udziału poszczególnych pracowników.

Higiena cyberbezpieczeństwa i szkolenia: rola pracowników
Większość z tych dziesięciu środków dotyczy systemów, zasad i dostawców. Środek (g) dotyczy ludzi: podstawowych zasad cyberhigieny i szkoleń z cyberbezpieczeństwa. To też środek, który dotyczy każdego pracownika – od recepcji aż po zarząd.
Higiena cyberbezpieczeństwa to zbiór nawyków, które pozwalają zapobiegać większości incydentów: rozpoznawanie wiadomości phishingowych czy fałszywych faktur, zgłaszanie ich zamiast usuwania, blokowanie ekranu, korzystanie z uwierzytelniania wieloskładnikowego (MFA) bez zatwierdzania każdego monitu oraz świadomość tego, jakich informacji nie należy ujawniać przez telefon. Szkolenia pomagają wyrobić i utrzymać te nawyki.
NIS2 nie narzuca żadnego formatu. W punkcie (f) wymaga jednak, żebyś potrafił wykazać, że twoje działania są skuteczne. W przypadku szkoleń to coś więcej niż tylko lista osób, które raz w roku kliknęły na moduł. Przydatne dowody to między innymi:
- punkt wyjścia, na przykład pomiar poziomu świadomości w zakresie bezpieczeństwa;
- regularne, krótkie szkolenia zamiast jednej długiej sesji, z udziałem pracowników z poszczególnych działów;
- kolejny pomiar, który pokazuje, czy zachowanie uległo zmianie;
- raport, który zarząd może przeczytać w pięć minut.
Symulacje phishingu to popularny sposób na sprawdzenie tych zmian. Żeby było jasne: żadne prawo ich nie nakazuje, a dyrektywa NIS2 o nich nie wspomina. To po prostu praktyczny sposób na sprawdzenie, czy szkolenia przynoszą efekty, i na danie pracownikom bezpiecznej okazji do ćwiczeń. Guardey oferuje symulacje phishingu wraz z krótkimi cotygodniowymi zadaniami szkoleniowymi i raportami dla każdego pracownika.
Od czego zacząć
Dla większości organizacji obowiązek staranności to nie czysta kartka. Niektóre jego elementy już istnieją, ale są rozproszone i nie zostały spisane. To rozwiązanie sprawdza się w praktyce.
- Sprawdź, w jakiej sytuacji się znajdujesz. Upewnij się, czy podlegasz przepisom oraz czy jesteś podmiotem kluczowym czy ważnym. Przewodnik po NIS2 pomoże ci to sprawdzić.
- Najpierw przeprowadź analizę ryzyka. Wszystkie pozostałe działania wynikają właśnie z niej. Bez niej nie da się wyjaśnić, dlaczego dane działanie jest proporcjonalne.
- Przedstaw wynik zarządowi. Niech zarząd zatwierdzi analizę ryzyka i plan, sporządzi protokół oraz zaplanuje szkolenie z NIS2 dla kadry kierowniczej.
- Wypełnij luki, kierując się poziomem ryzyka. Wykorzystaj dziesięć wierszy tabeli do analizy luk. Dostawcy często okazują się największą niewiadomą, więc zapoznaj się z naszym przewodnikiem po zarządzaniu ryzykiem dostawców.
- Zmierz aspekt ludzki. Zacznij od poziomu wyjściowego, regularnie trenuj i ponownie mierz wyniki, żeby mieć dowody na poparcie działań (f) i (g).
- Przejrzyj i zapisz. Raz w roku sprawdź, czy działania przynoszą efekty, dostosuj je i zachowaj raport. Wyniki tego przeglądu będą też punktem wyjścia do kolejnej dyskusji zarządu.
Składanie raportów to osobny obowiązek
Obowiązek staranności polega na zapobieganiu i ograniczaniu incydentów. Zgłaszanie ich to osobny obowiązek, o którym mowa w artykule 23. W przypadku poważnego incydentu musisz wysłać wczesne ostrzeżenie w ciągu 24 godzin, powiadomienie w ciągu 72 godzin oraz raport końcowy w ciągu miesiąca. W Holandii wszystko to odbywa się za pośrednictwem centralnego punktu zgłoszeniowego na platformie MijnNCSC. Środek (b) sprawia, że te terminy są realne: bez planu minie 24 godziny, zanim ktokolwiek zorientuje się, kto powinien zgłosić incydent.
Najczęściej zadawane pytania dotyczące obowiązku staranności w ramach NIS2
Czym jest obowiązek staranności w ramach NIS2?
Obowiązek staranności to wynikający z art. 21 dyrektywy NIS2 obowiązek podmiotów kluczowych i ważnych, polegający na podjęciu odpowiednich i proporcjonalnych środków technicznych, operacyjnych i organizacyjnych w celu zarządzania ryzykiem związanym z ich sieciami i systemami informatycznymi oraz zapobiegania incydentom lub ograniczania ich skutków.
Jakie działania wymaga obowiązek zachowania należytej staranności?
Przynajmniej: analiza ryzyka i zasady bezpieczeństwa, reagowanie na incydenty, ciągłość działania i zarządzanie kryzysowe, bezpieczeństwo łańcucha dostaw, bezpieczne wdrażanie i utrzymanie systemów – w tym reagowanie na luki w zabezpieczeniach, ocena skuteczności środków, higiena cyberbezpieczeństwa i szkolenia, kryptografia, bezpieczeństwo kadrowe wraz z kontrolą dostępu i zarządzaniem zasobami, a także uwierzytelnianie wieloskładnikowe i bezpieczna komunikacja tam, gdzie to konieczne.
Czy członkowie zarządu muszą przejść szkolenie z zakresu NIS2?
Tak. Artykuł 20 ust. 2 nakłada na członków organu zarządzającego obowiązek odbycia szkolenia, które pozwoli im rozpoznawać zagrożenia i oceniać środki zarządzania ryzykiem. Przepisy krajowe mogą zawierać dodatkowe szczegóły, takie jak termin lub zaświadczenie potwierdzające udział w szkoleniu. Zarząd musi też zatwierdzić te środki i nadzorować ich wdrażanie.
Czy symulacje ataków phishingowych są obowiązkowe w ramach dyrektywy NIS2?
Nie. NIS2 wymaga szkoleń z zakresu higieny cyfrowej i cyberbezpieczeństwa, ale nie nakazuje przeprowadzania symulacji phishingu ani żadnych innych konkretnych form szkoleń. Symulacje to praktyczny sposób na sprawdzenie, czy szkolenia zmieniają zachowania, co pomaga wykazać, że twoje działania są skuteczne.
Czy obowiązek staranności to to samo, co obowiązek zgłaszania?
Nie. Obowiązek staranności (art. 21) dotyczy zarządzania ryzykiem i zapobiegania zdarzeniom. Obowiązek zgłaszania (art. 23) ma zastosowanie dopiero po wystąpieniu poważnego zdarzenia: wczesne ostrzeżenie w ciągu 24 godzin, zgłoszenie w ciągu 72 godzin i raport końcowy w ciągu miesiąca.
Podczas osobistej prezentacji pokazujemy cotygodniowe wyzwania, szkolenie NIS2 dla kadry kierowniczej oraz raporty dotyczące udziału i postępów poszczególnych pracowników.