17 november 2026 • NIS2
In het kort: De zorgplicht van de Cyberbeveiligingswet (NIS2) is de plicht voor essentiële en belangrijke entiteiten om de cyberrisico's te beheersen voor de systemen waar zij op draaien. Artikel 21 van NIS2 vraagt passende en evenredige technische, operationele en organisatorische maatregelen en noemt tien onderdelen die je minimaal moet afdekken: van risicoanalyse en incidentenbehandeling tot de beveiliging van de toeleveringsketen, cyberhygiëne en training, en multifactorauthenticatie. Hoe ver je gaat, hangt af van je risico's en je omvang. Artikel 20 legt daarnaast een eigen plicht bij het bestuur: de maatregelen goedkeuren, toezien op de uitvoering en een training volgen. De toezichthouder vraagt niet of je beleid hebt, maar of je kunt laten zien dat het werkt.
Wat de NIS2 zorgplicht vraagt
De zorgplicht staat in artikel 21, eerste lid, van de NIS2-richtlijn, en in Nederland in artikel 21 van de Cyberbeveiligingswet. Essentiële en belangrijke entiteiten nemen passende en evenredige maatregelen om de risico's voor de beveiliging van hun netwerk- en informatiesystemen te beheersen, en om incidenten te voorkomen of de gevolgen ervan voor de afnemers van hun diensten te beperken.
Drie woorden in dat artikel doen het meeste werk.
- Passend: het beveiligingsniveau moet passen bij het risico, rekening houdend met de stand van de techniek, de uitvoeringskosten en, waar van toepassing, Europese en internationale normen.
- Evenredig: je weegt hoe sterk je aan risico's bent blootgesteld, hoe groot de organisatie is, hoe waarschijnlijk incidenten zijn en hoe ernstig ze zouden zijn, inclusief de maatschappelijke en economische gevolgen.
- Alle gevaren: de maatregelen beschermen systemen en hun fysieke omgeving tegen elk soort incident. Een brand in de serverruimte telt net zo goed als ransomware.
Dat is een flinke stap ten opzichte van de eerste NIS-richtlijn, die voor een veel kleinere groep aanbieders gold en de inhoud van de maatregelen grotendeels openliet. In ons artikel over het verschil tussen NIS1 en NIS2 lees je wat er verder veranderde. Of je organisatie onder de wet valt, en als essentiële of als belangrijke entiteit, staat in onze gids over de Cyberbeveiligingswet (NIS2). Dit artikel gaat ervan uit dat je eronder valt en stelt de volgende vraag: wat moet je nu eigenlijk doen?
De tien minimale maatregelen: een zorgplicht checklist
Artikel 21 noemt tien onderdelen die de maatregelen minimaal moeten afdekken (in NIS2 in het tweede lid, in de Cyberbeveiligingswet in het derde lid). De tabel hieronder laat per onderdeel zien wat het in de praktijk betekent en welk bewijs je kunt laten zien als de toezichthouder erom vraagt. De omschrijving in de eerste kolom volgt de wettekst.
| Maatregel (art. 21) | Wat het in de praktijk betekent | Bewijs dat je kunt laten zien |
|---|---|---|
| (a) Beleid inzake risicoanalyse en beveiliging van informatiesystemen | Weet welke systemen en gegevens het belangrijkst zijn, welke dreigingen spelen en welke risico's je accepteert. Leg je beveiligingsbeleid vast en wie waarvoor verantwoordelijk is. | Vastgesteld beveiligingsbeleid, risicoanalyse met datum en eigenaar, risicoregister |
| (b) Incidentenbehandeling | Spreek vooraf af hoe je een incident opmerkt, beoordeelt en indamt, wie beslist en wie je van buiten inschakelt. | Incidentresponsplan, contactlijst, overzicht van eerdere incidenten en de afhandeling |
| (c) Bedrijfscontinuïteit, zoals back-upbeheer en herstelplannen, en crisisbeheer | Reken op uitval. Maak back-ups waar een aanvaller niet bij kan, test het terugzetten en oefen een crisis met de mensen die hem zouden leiden. | Continuïteits- en herstelplannen, resultaten van hersteltests, verslag van een crisisoefening |
| (d) Beveiliging van de toeleveringsketen | Breng je rechtstreekse leveranciers en dienstverleners in kaart, beoordeel welk risico elk van hen meebrengt en leg beveiligingseisen vast in contracten. | Leverancierslijst met risicoklasse, beveiligingsclausules in contracten, leveranciersbeoordelingen |
| (e) Beveiliging bij verwerven, ontwikkelen en onderhouden, inclusief respons op en bekendmaking van kwetsbaarheden | Installeer updates op tijd, pas hardening toe, neem beveiliging mee bij inkoop en ontwikkeling, en geef buitenstaanders een manier om kwetsbaarheden te melden. | Registratie van patch- en kwetsbaarhedenbeheer, hardeningrichtlijnen, een gepubliceerd meldadres |
| (f) Beleid en procedures om de effectiviteit van maatregelen te beoordelen | Toets periodiek, bijvoorbeeld jaarlijks, of de maatregelen in de praktijk werken. Leg vast wie dat doet en hoe. | Jaarlijkse evaluatie of auditrapport, testresultaten, besluiten over de bevindingen |
| (g) Basispraktijken op het gebied van cyberhygiëne en opleiding op het gebied van cyberbeveiliging | Iedereen kent de risico's die bij zijn werk horen en past de basis toe. Mensen met een rol in de beveiliging krijgen regelmatig verdiepende training. | Trainingsplan, deelname en resultaten per afdeling, nulmeting en vervolgmetingen |
| (h) Beleid en procedures inzake cryptografie en, in voorkomend geval, encryptie | Bepaal waar je versleuteling gebruikt, welke typen, wie het invoert en wie de sleutels beheert. | Cryptografiebeleid met herzieningsdatum, procedure voor sleutelbeheer |
| (i) Beveiligingsaspecten ten aanzien van personeel, toegangsbeleid en beheer van assets | Houd een actueel overzicht van assets bij, geef mensen alleen de toegang die hun functie vraagt, trek die in bij vertrek en screen personeel in gevoelige functies waar nodig. | Assetregister, periodieke controle van autorisaties, procedure voor in dienst, functiewissel en uit dienst |
| (j) Waar passend multifactor- of continue authenticatie, beveiligde spraak-, video- en tekstcommunicatie en beveiligde noodcommunicatie | Gebruik MFA, en liefst passkeys, in elk geval voor accounts die vanaf internet bereikbaar zijn, beheeraccounts en accounts op essentiële systemen. Regel een manier om te communiceren als mail en chat plat liggen. | Overzicht van de MFA-dekking, lijst met uitzonderingen en de reden, noodcommunicatieplan |
De lijst is een ondergrens, geen plafond. Blijkt uit je risicoanalyse dat iets anders zwaarder weegt, zoals de fysieke toegang tot een locatie, dan valt dat ook onder de zorgplicht. Andersom geldt het ook: evenredig betekent dat een ziekenhuis en een logistiek bedrijf met zestig medewerkers niet op elke regel even diep hoeven te gaan.
In Nederland staat de zorgplicht in artikel 21 van de Cyberbeveiligingswet (Cbw). De tien punten uit de tabel staan daar in het derde lid, onder a tot en met j. Het Cyberbeveiligingsbesluit (Cbb), dat net als de wet op 15 augustus 2026 in werking is getreden, werkt ze uit in de artikelen 6 tot en met 18. Eén eis komt daarin steeds terug: je legt je beleid schriftelijk vast en past het aantoonbaar toe, en je gebruikt een managementsysteem om te kunnen aantonen dat je aan de zorgplicht voldoet (artikel 6 Cbb). Artikel 12 Cbb vereist dat medewerkers, voor zover relevant voor hun functie, zich bewust zijn van de risico’s en cyberhygiëne toepassen, en dat iedereen met een rol in de beveiliging regelmatig een opleiding krijgt. Artikel 18 Cbb vereist een periodieke evaluatie van de doeltreffendheid, met het resultaat op papier. Voor onder andere cloud- en datacenterdiensten, beheerde (beveiligings)diensten en onlinemarktplaatsen gelden de artikelen 6 tot en met 18 niet: zij volgen de Europese Uitvoeringsverordening (EU) 2024/2690 (artikel 4 Cbb). Het NCSC vertaalt de zorgplicht naar tien zorgplichtmaatregelen, van “Maak een risicoanalyse” tot “Beoordeel de effectiviteit van maatregelen”, met per maatregel praktische handleidingen. Welke aanvullende maatregelen passend zijn, bepaalt elke organisatie volgens het NCSC zelf. Voor instellingen voor hoger onderwijs gaan de zorgplicht en de plichten van het bestuur pas 36 maanden na de aanwijzing in (artikel 97 Cbw).
De plicht van het bestuur onder artikel 20
De Cyberbeveiligingswet (NIS2) staat niet toe dat het bestuur cybersecurity bij de IT-afdeling neerlegt en het daarbij laat. Artikel 20 van NIS2 geeft het bestuur drie eigen plichten.
De maatregelen goedkeuren
Het bestuur keurt de maatregelen goed die de organisatie onder de zorgplicht neemt. Dat is meer dan een handtekening onder een beleidsstuk. Goedkeuren betekent dat het bestuur de risicoanalyse heeft gezien, begrijpt welke risico's worden geaccepteerd en de maatregelen en het bijbehorende budget heeft gekozen. Zet het op de agenda, leg het besluit vast in de notulen en herhaal het als de risico's veranderen.
Toezien op de uitvoering
Na de goedkeuring volgt het bestuur of de maatregelen worden uitgevoerd en of ze werken. In de praktijk betekent dat een vast moment op de agenda, een korte rapportage met een paar indicatoren die niet elk kwartaal veranderen, en de evaluaties uit maatregel (f). Een bestuur dat pas na een incident over beveiliging hoort, heeft geen toezicht gehouden.
Een training volgen
Artikel 20, tweede lid, van NIS2 verplicht bestuursleden een training te volgen, zodat ze genoeg kennis en vaardigheden hebben om risico's te herkennen en de maatregelen en hun gevolgen voor de dienstverlening van de organisatie te beoordelen. Hetzelfde artikel moedigt organisaties aan hun medewerkers regelmatig een vergelijkbare training te bieden. Nationale wetten kunnen dit verder invullen, bijvoorbeeld met de inhoud van de training, een termijn of een bewijs van deelname.
Aansprakelijkheid en sancties
Volgens artikel 20, eerste lid, van NIS2 kan het bestuur aansprakelijk worden gesteld als de organisatie de zorgplicht overtreedt. Hoe dat werkt, hangt af van de nationale wet. Voor essentiële entiteiten maakt NIS2 het ook mogelijk om iemand op het niveau van CEO of wettelijk vertegenwoordiger als uiterste middel tijdelijk uit een leidinggevende functie te weren (artikel 32, vijfde lid). De organisatie zelf riskeert boetes van ten minste 10 miljoen euro of 2% van de wereldwijde jaaromzet als maximum voor essentiële entiteiten, en ten minste 7 miljoen euro of 1,4% voor belangrijke entiteiten (artikel 34). Ons artikel over bestuurdersaansprakelijkheid onder NIS2 gaat dieper in op wat dit betekent voor individuele bestuurders.
De Cyberbeveiligingswet regelt de plichten van het bestuur in artikel 24. De maatregelen in het kader van de zorgplicht moeten door het bestuur worden goedgekeurd. Elk bestuurslid moet over de kennis en vaardigheden beschikken om risico’s te herkennen, maatregelen te beoordelen en de gevolgen voor de dienstverlening in te schatten, en die kennis aantoonbaar up-to-date houden. Als bewijs heeft elk bestuurslid een certificaat van een training waarin deze onderwerpen aan bod komen. Hiervoor geldt een termijn van twee jaar na de inwerkingtreding, dus tot 15 augustus 2028; wie later wordt benoemd, heeft twee jaar vanaf de benoeming. Volgens het Cyberbeveiligingsbesluit (artikelen 20 tot en met 22) behandelt de training in ieder geval de soorten risico’s, risicomanagementprocessen, risicobeoordelingsmethodiek en de tien onderdelen van de zorgplicht. Op het certificaat staan de naam van het bestuurslid, de datum of data van de training, de behandelde onderwerpen en de naam van de aanbieder, in het Nederlands of het Engels. Bij gemeenten is het college van burgemeester en wethouders het bestuur, bij provincies de gedeputeerde staten en bij waterschappen het dagelijks bestuur. Als een bestuurslid deze verplichting niet nakomt, kan de toezichthouder hem een last onder dwangsom of een boete tot € 25.000 opleggen (artikelen 92 en 93 Cbw). Voor de organisatie zelf gelden maximale boetes van € 10 miljoen of 2% van de wereldwijde jaaromzet (essentiële entiteit) en € 7 miljoen of 1,4% (belangrijke entiteit). Als een essentiële entiteit een besluit van de toezichthouder niet op tijd uitvoert, kan die de rechter vragen om bestuursleden te schorsen (artikel 78 Cbw).
De zorgplicht vraagt om cyberhygiëne en training voor iedereen, niet alleen voor het bestuur. Bekijk hoe Guardey medewerkers traint in wekelijkse challenges van 3 minuten en per medewerker rapporteert over deelname.

Cyberhygiëne en training: waar medewerkers in beeld komen
De meeste van de tien maatregelen gaan over systemen, beleid en leveranciers. Maatregel (g) gaat over mensen: basispraktijken op het gebied van cyberhygiëne en opleiding in cyberbeveiliging. Het is ook de maatregel die elke medewerker raakt, van de receptie tot het bestuur.
Cyberhygiëne is het geheel aan gewoontes dat de meeste incidenten voorkomt: een phishingmail of een valse factuur herkennen, die melden in plaats van weggooien, je scherm vergrendelen, MFA gebruiken zonder elk verzoek blind goed te keuren, en weten wat je aan de telefoon niet deelt. Training is de manier om die gewoontes op te bouwen en vast te houden.
NIS2 schrijft geen vorm voor. Wat de wet wel vraagt, via maatregel (f), is dat je kunt laten zien dat je maatregelen effectief zijn. Voor training betekent dat meer dan een lijst van wie één keer per jaar door een module klikte. Bruikbaar bewijs is onder meer:
- een vertrekpunt, bijvoorbeeld een nulmeting van security awareness;
- regelmatige, korte training in plaats van één lange sessie, met deelname per afdeling;
- een vervolgmeting die laat zien of gedrag is veranderd;
- rapportage die het bestuur in vijf minuten kan lezen.
Phishing simulaties zijn een gangbare manier om die verandering te meten. Voor de duidelijkheid: geen enkele wet maakt ze verplicht, en NIS2 noemt ze niet. Ze zijn een praktische manier om te toetsen of training blijft hangen, en geven medewerkers een veilig moment om te oefenen. Guardey biedt phishing simulaties naast korte wekelijkse trainingschallenges en rapportage per medewerker.
Waar je begint
Voor de meeste organisaties is de zorgplicht geen leeg vel. Delen ervan bestaan al, maar verspreid en niet op papier. Deze volgorde werkt in de praktijk.
- Stel je positie vast. Controleer of je onder de wet valt, en als essentiële of als belangrijke entiteit. De NIS2-gids loopt het met je door.
- Begin met de risicoanalyse. Alle andere maatregelen volgen eruit. Zonder risicoanalyse kun je niet uitleggen waarom een maatregel evenredig is.
- Leg de uitkomst voor aan het bestuur. Laat het bestuur de risicoanalyse en het plan goedkeuren, leg dat vast en plan de NIS2-training voor bestuurders in.
- Dicht de gaten in volgorde van risico. Loop de tien regels van de tabel langs om te zien waar de gaten zitten. Leveranciers blijken vaak de grootste onbekende, lees daarom ook onze gids over leveranciersmanagement.
- Meet de menselijke kant. Begin met een nulmeting, train regelmatig en meet opnieuw, zodat je bewijs hebt voor de maatregelen (f) en (g).
- Evalueer en leg vast. Beoordeel eens per jaar of de maatregelen werken, stel ze bij en bewaar het verslag. Die evaluatie is ook de input voor het volgende gesprek in het bestuur.
Melden is een aparte plicht
De zorgplicht gaat over het voorkomen en beperken van incidenten. Het melden ervan is een andere verplichting, in artikel 23 van NIS2. Bij een significant incident stuur je binnen 24 uur een vroegtijdige waarschuwing, binnen 72 uur een melding en binnen een maand een eindverslag. In Nederland gaat dat via het centrale meldpunt op MijnNCSC. Maatregel (b) maakt die termijnen haalbaar: zonder plan zijn de 24 uur voorbij voordat iemand weet wie er moet melden.
Veelgestelde vragen over de NIS2 zorgplicht
Wat is de NIS2 zorgplicht?
De zorgplicht is de verplichting uit artikel 21 van NIS2 en van de Cyberbeveiligingswet voor essentiële en belangrijke entiteiten om passende en evenredige technische, operationele en organisatorische maatregelen te nemen om de risico's voor hun netwerk- en informatiesystemen te beheersen, en om incidenten te voorkomen of de gevolgen ervan te beperken.
Welke maatregelen vraagt de zorgplicht?
Minimaal: risicoanalyse en beveiligingsbeleid, incidentenbehandeling, bedrijfscontinuïteit en crisisbeheer, beveiliging van de toeleveringsketen, veilig verwerven en onderhouden inclusief kwetsbaarhedenbeheer, het beoordelen van de effectiviteit van maatregelen, cyberhygiëne en training, cryptografie, personeelsbeveiliging met toegangs- en assetbeheer, en waar passend multifactorauthenticatie en beveiligde communicatie.
Moeten bestuurders een NIS2-training volgen?
Ja. Artikel 20, tweede lid, van NIS2 verplicht bestuursleden een training te volgen, zodat ze risico's kunnen herkennen en maatregelen kunnen beoordelen. Nationale wetten kunnen dat verder invullen, bijvoorbeeld met een termijn of een certificaat als bewijs van deelname. Het bestuur moet daarnaast de maatregelen goedkeuren en toezien op de uitvoering.
Zijn phishing simulaties verplicht onder NIS2?
Nee. NIS2 vraagt cyberhygiëne en training in cyberbeveiliging, maar schrijft geen phishing simulaties of een andere specifieke vorm voor. Simulaties zijn wel een praktische manier om te meten of training gedrag verandert, en dat helpt om te laten zien dat je maatregelen effectief zijn.
Is de zorgplicht hetzelfde als de meldplicht?
Nee. De zorgplicht (artikel 21) gaat over het beheersen van risico's en het voorkomen van incidenten. De meldplicht (artikel 23) geldt zodra er een significant incident is: binnen 24 uur een vroegtijdige waarschuwing, binnen 72 uur een melding en binnen een maand een eindverslag.
In een persoonlijke demo laten we de wekelijkse challenges zien, de NIS2-training voor bestuurders en de rapportage over deelname en voortgang per medewerker.