Wat is AI geletterdheid training en hoe begin je?

Toen AI ineens een grote hit werd, raakten beveiligingsmedewerkers helemaal in de war. Plotseling had bijna niemand er verstand van, terwijl die technologie ineens cruciaal was geworden voor de informatiebeveiliging.

Tegenwoordig is dit niet langer alleen maar een tekort aan vaardigheden. Het is een wettelijke verplichting: de EU-AI-wet schrijft voor dat elke organisatie die AI ontwikkelt of gebruikt, haar medewerkers een training in AI geletterdheid moet aanbieden. En nu de nationale toezichthouders vanaf 2 augustus 2026 beginnen met het handhaven van die verplichting, staat dit onderwerp bovenaan de compliance-agenda.

In dit artikel kom je te weten wat AI geletterdheid is, waarom het verplicht is en hoe je je medewerkers kunt gaan opleiden om AI geletterd te worden.

Wat is AI geletterdheid en waarom is het belangrijk?

AI geletterdheid (AI literacy) is het vermogen om kunstmatige intelligentie in het dagelijks leven te begrijpen, te gebruiken en in twijfel te trekken. Het gaat erom te weten wat AI wel en niet kan, hoe het beslissingen neemt en welke rol het speelt bij de hulpmiddelen die we gebruiken. Het betekent niet dat je een AI-expert moet worden, maar dat je je ervan bewust wordt.

Dit besef is hard nodig. Volgens Gallup gebruikt nu ongeveer de helft van alle werknemers AI in hun werk, tegenover ongeveer een op de vijf in 2023, en het aandeel dat het dagelijks gebruikt, blijft nieuwe records breken. Het lijkt wel alsof werknemers van de ene op de andere dag zijn gaan werken met een technologie waarvoor de meeste organisaties hen nog niet hebben kunnen opleiden.

Uit onderzoek blijkt hoe groot die kloof nog steeds is. Uit een wereldwijd onderzoek van KPMG en de Universiteit van Melbourne onder 48.000 mensen in 47 landen bleek dat 66% van de werknemers die AI gebruiken, zegt te vertrouwen op de resultaten zonder te controleren of die kloppen, en meer dan de helft gaf aan fouten te maken in hun werk door toedoen van AI. Bijna de helft gaf toe gevoelige bedrijfsinformatie te uploaden naar openbare AI-tools zoals ChatGPT. Tegelijkertijd zei slechts 47% dat ze enige vorm van AI-training hadden gehad.

Zodra medewerkers zijn getraind en de beperkingen en gevaren van AI begrijpen, is de kans veel kleiner dat ze kostbare fouten maken. Denk bijvoorbeeld aan het invoeren van vertrouwelijke gegevens in een onbeveiligde AI-tool, of het blindelings opvolgen van een foutieve aanbeveling van ChatGPT. AI-kennis vermindert cyberbeveiligings- en privacyrisico’s die je organisatie ernstige schade kunnen toebrengen.

Wat betekent dit nou voor je medewerkers? Kort gezegd: ze moeten de resultaten van AI kunnen interpreteren, begrijpen hoe AI beslissingen neemt en de mogelijke gevolgen voor individuen kunnen onderkennen. Maar daar kom ik later nog op terug.

Is kennis van AI verplicht?

Ja, dat klopt. Sinds 2 februari 2025 verplicht artikel 4 van de EU-AI-wet organisaties die AI ontwikkelen of gebruiken (en laten we eerlijk zijn, dat zijn bijna alle organisaties) ervoor te zorgen dat hun medewerkers een „voldoende niveau van AI-kennis” hebben.

In de praktijk wordt AI geletterdheid in de wet op dezelfde manier behandeld als andere compliance-onderwerpen, zoals de AVG. Je moet proactieve, gedocumenteerde maatregelen nemen, zoals het opleiden van je personeel en het opstellen van duidelijke interne richtlijnen, om aan deze verplichting te voldoen.

En de handhaving krijgt nu echt tanden. Op 2 augustus 2026 beginnen de nationale markttoezichtautoriteiten in de hele EU officieel met het toezicht op en de handhaving van de AI-wet, inclusief de verplichting tot AI-geletterdheid. Elke lidstaat stelt zijn eigen sancties vast. Hoewel de EU sommige andere onderdelen van de AI-wet heeft uitgesteld, geldt dat niet voor de verplichting tot AI geletterdheid. Organisaties die niet kunnen aantonen dat ze iets aan opleiding hebben gedaan, zijn de voor de hand liggende eerste kandidaten voor corrigerende maatregelen.

Wie moet er verstand hebben van AI?

Deze verplichting geldt niet alleen voor de IT-afdeling of een handjevol dataspecialisten. Het geldt voor iedereen die in zijn of haar dagelijkse werk met AI te maken krijgt: de marketeer die teksten schrijft, de recruiter die een AI-screeningtool gebruikt, de manager die een door AI geschreven samenvatting leest, en de supportmedewerker die gebruikmaakt van een chatbot.

Dit geldt ook voor organisaties van elke omvang. Er is geen uitzondering voor kleinere bedrijven, en de verplichting geldt zelfs voor aannemers en dienstverleners die namens jou AI gebruiken. Hoe diep je je erin moet verdiepen, verschilt wel per functie. Een incidentele gebruiker hoeft alleen maar op de hoogte te zijn van de basisprincipes, terwijl iemand die belangrijke beslissingen neemt op basis van AI-resultaten een dieper inzicht nodig heeft.

Wat moet een training in AI geletterdheid precies omvatten? (onderwerpen en vaardigheden)

Nu we het belang van AI geletterdheid hebben vastgesteld, wat moet er dan allemaal in een trainingsprogramma zitten? Dit zijn de dingen waar je op moet letten:

• Basiskennis: net als bij elke opleiding begin je eerst met basiskennis. Denk bijvoorbeeld aan inzicht in het basisconcept van AI, hoe machine learning werkt en nieuwere technologieën zoals generatieve AI.
• Zakelijke context en toepassingsvoorbeelden: nu is het tijd om deze basisbegrippen te koppelen aan de context van je organisatie. Trainingsprogramma’s moeten ingaan op hoe AI in specifieke sectoren of functies kan worden toegepast. Wat zijn veelvoorkomende toepassingsvoorbeelden en hoe leveren die meerwaarde op?
• Ethische en juridische richtlijnen: nu we de mogelijke voordelen hebben besproken, is het tijd om het te hebben over mogelijke risico’s en hoe je AI op een ethische en legale manier kunt gebruiken. Medewerkers moeten leren hoe ze risico’s zoals desinformatie, inbreuken op de gegevensprivacy en AI-hallucinaties kunnen herkennen.
• Veilig gebruik in de praktijk: tot slot moeten medewerkers de dagelijkse routines onder de knie krijgen die ervoor zorgen dat het gebruik van AI veilig blijft. De output controleren voordat je er iets mee doet, vertrouwelijke gegevens uit openbare tools houden en AI-gedreven bedreigingen herkennen, zoals deepfakes en door AI gegenereerde phishing.

Guardey's aanpak: Integratie van AI awareness in security training

Bij Guardey geloven we dat AI awareness onderdeel moet zijn van een breder security awareness training curriculum, dat onderwerpen omvat zoals phishing herkennen, veilig thuiswerken, privacy en meer. Daarom hebben we een complete AI awareness track in ons trainingprogramma ingebouwd.

In het trainingsprogramma leert Guardey gebruikers hoe ze de risico's van AI kunnen herkennen en hoe ze het veilig en ethisch kunnen gebruiken. Van het kunnen herkennen van AI-gestuurde phishingpogingen of deepfake-scams tot de do's en don'ts van het gebruik van AI-tools op het werk.

Wat Guardey onderscheidt van andere trainingsprogramma's is de focus op gamification. Gebruikers gaan wekelijks 3-minuten challenges aan waarin ze met hun collega's strijden om een toppositie op het leaderboard. Dit creëert een vorm van vriendschappelijke competitie die gebruikers betrokken en gemotiveerd houdt om te leren.

Door voortdurend uitdagingen aan te gaan en op de hoogte te blijven van AI en andere beveiligingsrisico’s, bouwt je organisatie een sterke, duurzame beveiligingscultuur op. In zo’n cultuur blijft iedereen zich bewust van mogelijke risico’s en wordt open, voortdurende communicatie de norm. Met Guardey wordt AI-kennis niet gezien als een eenmalig initiatief, maar wordt het een integraal onderdeel van het DNA van je bedrijf.

Conclusie

AI geletterdheid mag niet zomaar een afvinkvakje voor compliance zijn. Je team trainen helpt ze AI op een verantwoorde, veilige en effectieve manier te gebruiken. En nu de handhaving van de EU AI Act in augustus 2026 van start gaat, is er geen reden om te wachten. Met een gamified training programma zoals Guardey kunnen je medewerkers op een boeiende en leuke manier leren over AI en andere security onderwerpen. Wil je het zelf zien? Probeer Guardey 14 dagen gratis.